Nöbetçi Eczaneler
1. İnsülin nedir?
İnsülin, pankreastaki beta hücrelerinden salgılanan ve vücudun enerji yönetiminde “anahtar rol” oynayan bir hormondur. Görevi, kandaki glukozun hücre içine girmesini sağlamak, böylece kan şekerini dengede tutmaktır. İnsülin olmadan vücut glukozu yakıt olarak kullanamaz.
2. Sağlıklı kişilerde insülin düzeyi ne kadar olmalıdır?
Açlık insülin düzeyi için ideal aralık 2–8 µIU/mL’dir. Bazı kaynaklar 10’a kadar normal kabul etse de, metabolik olarak en sağlıklı aralık 8’in altıdır.
3. İnsülin vücutta hangi görevleri yapar?
İnsülin sadece kan şekerini düşürmez; metabolizmanın pek çok alanını yönetir:
* Hücrelerin glukoz kullanmasını sağlar.
* Karaciğerin fazla glukoz üretmesini engeller.
*Yağ depolanmasını ve yağ yakımını dengeler.
* Kaslarda protein sentezini artırır.
* İştah ve tokluk mekanizmasına katkı sağlar.
* Hücre yenilenmesinde rol oynar.
Bu nedenlerle insülin yaşam için zorunludur.
4. İnsülin direnci nedir?
İnsülin direnci, karaciğer, kas ve yağ hücrelerinin insüline yeterli yanıt verememesi ve pankreasın bu direnci yenebilmek için gitgide daha fazla insülin üretmesidir. Bu konuda o kadar çok yazdım ki, biraz arayarak bu yazılarımı bulabilirsiniz.
Tüksek insülin düzeyi zaman içinde: şunlara sebep olur :Kilo alımı, bel çevresinde artış, tatlı krizleri, yorgunluk, tansiyon yükselmesi, yağlı karaciğer.
5. İnsülin direnci tanısı nasıl konur?
En sık kullanılan yöntem HOMA-IR değeridir. HOMA-IR formülü: Açlık insülini X Açlık kan şekeri / 405 ( sabit sayı)
HOMA-IR değerlendirmesi şöyle yapılır:
* 1’den az ise çok ideal bir değerdir, harikadır.
* 1 ile 1,9 arasında değerler normal kabul edilir.
* 1,9’u aşan değerler insülin direncinin erken dönemine işaret eder.
* 2,5 ve üzerinde ise anlamlı derecede bir insülin direnci var demektir.
6. İnsülin direnci riskini artıran etkenler nelerdir?
* Fazla kilo, özellikle karın çevresi yağlanma.
* Hareketsizlik
* Düzensiz uyku
* Stres
* Ailede tip 2 diyabet öyküsü
* Polikistik over sendromu
*Şekerli, yağlı, işlenmiş gıda ağırlıklı beslenme
* Bazı ilaçlar (örneğin kortizon)
7. İnsülin eksikliği nedir?
Bu durum pankreasın yeterli insülin üretememesi anlamına gelir.
En sık nedeni Tip 1 diyabet olmakla birlikte, uzun yıllar kontrolsüz seyreden Tip 2 diyabette de pankreas zamanla yorulur ve insülin üretimi azalabilir.
8. İnsülin eksikliği tanısı nasıl konur?
Tanının merkezinde C-peptid vardır.
Açlık C-peptid normal aralığı: 1.1 – 4.4 ng/mL (0.37 – 1.47 nmol/L) Tokluk (öğünden 1–2 saat sonra) C-peptid: Genelde 2.0 – 9.0 ng/mL aralığındadır.
Toklukta artış olmaması pankreas rezervinin azaldığını gösterir.
Pratik klinik yorum şöyle yapılır:
Açlık C-peptid < 1.0 ng/mL → rezerv azalmaya başlamış.
Açlık C-peptid < 0.5 ng/mL → belirgin insülin eksikliği.
Toklukta artış yok → beta hücre yanıtı yetersiz.
9. İnsülin tedavisi hangi hastalara uygulanır?
* Tip 1 diyabetli hastalara.
* C-peptid’i düşük olan hastalara.
* Gebelik diyabetinde kan şekeri yüksek seyredenlere.
* Çok yüksek HbA1c ile gelen tip 2 diyabetlilere (geçici veya kalıcı)
* Enfeksiyon, ameliyat, yoğun stres gibi dönemlerde geçici olarak.
10. İnsülin tedavisi ömür boyu sürmek zorunda mıdır? İnsülin alışkanlık yapar mı?”
Hayır. Kesinlikle hayır. İnsülin alışkanlık yapan bir ilaç değildir. Vücudun doğal olarak ürettiği bir hormondur. Tip 2 diyabetli birçok hastada insülin geçici olarak başlanır: Kan şekeri çok yüksekse, enfeksiyon varsa, vücut stres altındaysa, pankreas geçici olarak yorulduysa.
Bu durumlar sağlıklı yaşam tarzının da katkısıyla düzeldiğinde insülin çoğu zaman azaltılır veya kesilir. Yani “bir kez başlandı mı ömür boyu sürer” inancı yanlıştır.
Sonuç: İnsülin; eksildiğinde hayati, fazlalaştığında zararlı olabilen, metabolizmanın merkezindeki hormondur. Doğru tanı, doğru takip ve doğru tedavi ile hem insülin direnci hem de insülin eksikliği kontrol altına alınabilir.
Not : Paylaşımlarım genel bilgilendirme amaçlıdır. Hastalıklarınızı, tahlil sonuçlarınızı ve kullandığınız ilaç isimlerini lütfen yorumlarda yazmayın. Mesajlaşarak tanı koymaya ve tedavi önermeye kalkışmak tıbben çok hatalı bir yaklaşımdır. Bunu asla yapmam. Sağlık sorunlarınız için öncelikle Aile Hekimliği’ne başvurmanız ve hekiminizin önerisi doğrultusunda hareket etmeniz en doğru davranıştır.
Dr. Cemal Nuri Gürbüz, Konur Tıp Merkezi İç Hastalıkları Uzmanı.