Nöbetçi Eczaneler
Türkiye son bir haftada bile gıda zehirlenmesi haberleriyle sarsıldı: dönerden etkilenen öğrenciler, mevlitte dağıtılan tavuktan hastanelik olan onlarca kişi, tavuk pilavla zehirlenen tarım işçileri, okulda sucuk yiyip fenalaşan çocuklar, hamburger sonrası hastaneye kaldırılan öğrenciler…
Bu kadar kısa sürede bu kadar çok vaka yaşanması artık münferit olayların ötesinde, ciddi bir sistem sorunu olduğunu gösteriyor.
Peki bu sorunun en temel nedeni ne?
Ekonomik baskılar mı? Denetim eksikliği mi? Kalitesiz tedarik zinciri mi?
Elbette bunlar önemli.
Ama hepsinin üzerinde, daha derin ve daha belirleyici bir şey var: “Ahlaki eşik.”
Ahlaki Soru: “Bu Ürünü Kendi Çocuğuma Yedirir miyim?”
Gıda sektöründe yaşanan sorunların merkezine tek bir soruyu koymak mümkün:
Bir işletme sahibi, yöneticisi veya çalışanı, ürettiği ürünün aynısını kendi ailesinin sofrasına gönül rahatlığıyla koyabilir mi?
Bu soruya verilecek içten bir “evet” cevabı, aslında en güçlü denetim mekanizmasıdır.
Çünkü şunu kabul etmek gerekir:
Denetimler eksik olabilir, yasalar yeterli olmayabilir, maliyetler artabilir… Ama bir firmanın kendi ailesine layık görmediği ürünü başkasına sunması, artık sadece ticari bir kusur değil, toplumsal bir vicdan problemidir.
Gıda güvenliği sadece laboratuvar raporlarından ibaret değildir; vicdanın, sorumluluğun ve insanlık onurunun bir parçasıdır.
Ucuzluk Yarışı Ahlakı Aşıyor
Türkiye’de ekonomik şartlar ağırlaştıkça, ucuzluk yarışı neredeyse sektörün temel motivasyonu haline geldi. Toplu yemek sektörü, en ucuza en çok kişiye yemek çıkarma baskısıyla hareket ediyor. Bu durum doğal olarak kaliteyi, hijyeni ve tazeliği ikinci plana itiyor.
Ancak burada asıl sorun, bu tercihin meşru görülmeye başlaması.
Kalitesiz malzeme kullanmak sadece maddi bir tasarruf değil; başkasının sağlığından çalarak elde edilen bir kazançtır.
Ahlaki eşik işte burada devreye giriyor.
“Ucuzluk, vicdanın önüne geçiyorsa, sonuç zehirlenmeyle, hastanelerle ve toplumsal güvensizlikle bitiyor.”
Okullar, Yurtlar ve Çocuklar: Sorunun En Ağır Yüzü
Zehirlenme vakalarının büyük kısmının öğrencilerden gelmesi özellikle düşündürücü.
Okullarda ve yurtlarda dağıtılan yemeklerin kalitesi, aslında bir toplumun geleceğe verdiği değeri gösterir.
“Bir firmanın kendi çocuğuna yedirmeyeceği yemeği yüzlerce öğrenciye sunabilmesi, yalnızca ahlaki bir sorun değil; geleceğe yönelik bir tehdittir.”
Denetim Şart Ama Yetersiz
Hiçbir denetim mekanizması, içinde vicdan zafiyeti olan bir sistemi baştan sona düzeltemez.
Elbette denetimler artırılmalı, cezalar caydırıcı olmalı, tedarik zinciri şeffaflaştırılmalı…
Ama tüm bunlar, ancak sağlam bir ahlaki kültürle birleştiğinde etkili olur.
Aksi hâlde, kâğıt üzerindeki doğrular sahadaki yanlışları gizlemekten öteye geçemez.
Toplum Olarak Tehlikeye Alışıyoruz
Belki de en korkutucu şey, toplu zehirlenme haberlerine alışmaya başlamamız.
Bir şehirde 20 kişi zehirlenmiş, bir diğerinde 100 kişi…
Bu haberleri artık sıradan bir gündem maddesi gibi okumak, aslında tehlikenin toplumda normalleştiğini gösteriyor.
Oysa gıda güvenliği, bir ülkenin en temel güvenlik konularından biridir.
Soframıza güvenemiyorsak, başka neye güvenebiliriz?
Çözüm: Vicdan, Şeffaflık ve Sorumluluk
Sorunu çözmek için teknik adımlar elbette önemli; fakat çözümün temeli yine ahlaki yaklaşımdır.
- Kendi ailesine layık görmediğini başkasına sunmamak temel ilke olmalı.
• Tedarik zincirinde şeffaflık artırılmalı.
• Okul ve yurt mutfakları özel statüye alınmalı.
• Firmalar için etik standartlar zorunlu hale getirilmeli.
• Tüketici bilinçlendirme sistemleri güçlendirilmeli.
Ahlaki Eşik Aşılırsa, Her Şey Aşılır
Gıda güvenliği yalnızca mideyi değil; toplumsal güveni, devlet-halk ilişkisini, ticaret ahlakını, insan onurunu ilgilendirir.
“Bir firma, kendi çocuğuna layık görmediği yemeği başkasının çocuğuna verebiliyorsa, orada sadece hijyen sorunu yoktur; bir ahlak sorunu, hatta bir medeniyet krizi vardır.”
Bu nedenle bugün sorulması gereken en önemli soru şudur:
Soframıza gelen yemekten korkmayacağımız bir ülke için, önce hangi ahlaki çizgiyi yeniden hatırlamalıyız?